Hanna Krzysztofiak, Cztery pory roku
Na wystawie w Galerii Sztuki Współczesnej w Opolu Hanna Krzysztofiak zaprezentuje obrazy, w których pory roku, wraz z przypisanymi im konwencjami artystycznymi oraz kliszami psychologicznymi, stają się punktem wyjścia do opowieści zarówno o osobistych doświadczeniach, jak i niepokojach współczesności.
O czym jest wystawa?
Na początku należałoby zadać pytanie, czy jest w sztuce coś bardziej sztampowego niż „cztery pory roku”? Doskonale znamy gamę kolorów przypisanych jesieni, obowiązkowe emocje przeżywane na wiosnę oraz stały przybornik konwencji malarskich odpowiadających poszczególnym sezonom. Co na to Hanna Krzysztofiak? Do pór roku ostentacyjnie dorzuca poloneza Chopina, słodkiego Botticellego oraz konie Chełmońskiego (oczywiście te cztery najsłynniejsze), po czym kwituje: właśnie to uwielbiam i co mi zrobisz? I jeszcze namaluję to kiczowato i kolorowo i będzie generalnie ekstra. Jak w takich warunkach prowadzić krytyczny dialog z malarką? – chciałoby się zapytać. Na co artystka również ma gotową odpowiedź, otóż niespecjalnie interesuje ją taka polemiczna aktywność, gdyż akurat w tym momencie ma ochotę oddać dziecięcy wręcz, „nieprzeleciany przez dyskurs” zachwyt i radość, a także smutek, strach oraz pozostałe, tyleż niepohamowane, co podstawowe emocje.
Można by się obrazić i na tym zakończyć wprowadzenie do wystawy… Jednak wbrew pozorom wyjście od mało skomplikowanych założeń przynosi zaskakująco złożone rezultaty. Spróbujmy zacząć inaczej: Hanna Krzysztofiak bazuje na zestawie kalek artystycznych, wyświechtanych motywów i utartych wzorców psychologicznych, a swoim podstawowym narzędziem – oczywiście obok akcesoriów malarskich – czyni humor. „Siła śmiesząca” pozwala jej podważać ustalone hierarchie ważności, ujawniając drugorzędność tego, co „kulturowo doniosłe”, oraz wyjątkowość tego, co oficjalnie uznane za banalne i artystycznie wyeksploatowane. Wiadomo, że humor jest skuteczny jako „forma sprzeciwu wobec podejmowanego przez różne gremia czy instytucje dyktatu, który przyznaje ważność tylko wybranym aspektom rzeczywistości lub arbitralnie ustalonym wartościom”. Jednak, jak łatwo domyślić się na podstawie przytoczonych dotąd wypowiedzi autorki, Krzysztofiak nie wybiera się na wojnę z żadnymi gremiami, dyktatami, instytucjami czy modami intelektualnymi; ramy oficjalnego dyskursu sumiennie ignoruje lub wyśmiewa niejako przy okazji. Co zatem stanowi główny temat jej obrazów?Odpowiedź wydaje się dosyć łatwa: opalony barman w barze Cooler w Dębkach, którego kiedyś widziała, petrichor czyli zapach ziemi po deszczu, zajebiste błoto, które malował Chełmoński, ale także: pożary w Kalifornii, to że obecnie świat stał się trochę groźniejszy, że u naszych sąsiadów rozpętała się wojna i dochodzi do zbrodni na ludności cywilnej. Podsumowując: motywem prac może być wszystko, co artystkę autentycznie porusza.
Pole rażenia sztuki Krzysztofiak jest ogromne – ofiarą pada trawnik przed blokiem, a równocześnie geopolityka i sprawy planetarne. Słowo „równocześnie” nie pojawiło się tu przez pomyłkę. Granica między tym, co prozaiczne, a tym, co globalne z reguły nie przebiega u malarki pomiędzy poszczególnymi obrazami, ale w ich wnętrzu. Czyli – tłumacząc może nazbyt karkołomną logikę poprzedniego zdania – artystka w jednej pracy potrafi opowiedzieć zarazem o tym, że ma ochotę ulepić bałwana i że ludzkość nadal prowadzi wojny, dopuszczając się czynów bestialskich. Jak to możliwe? Weźmy niepozorny obraz Czekając na śnieg. Oświetlona tajemniczą „łuną” postać nerwowo wygląda zza okiennej zasłony. Nietrudno wyobrazić sobie taki scenariusz: bohaterka wypatruje tytułowego zjawiska atmosferycznego, gdy nagle coś odwraca jej uwagę od nieubłaganie bezśnieżnego krajobrazu. Z prowizorycznej kryjówki przygląda się źródłu grozy, którym jest zapewne ekran rzucający poświatę towarzyszącą doniesieniom o wojnach, pożarach lub aktach terroryzmu. Śniegu wprawdzie nie ma, za to jest pożoga. Ten niewielkich rozmiarów obraz nie dość, że łączy tematy „osobiste” i „historyczne”, to jeszcze sugestywnie oddaje problem poczucia (braku) sprawczości. Problem sił, które „rządzą światem” w skali lokalnej i planetarnej. Sił, na które nie mamy wpływu. Narastającej w ich obliczu bezradności, frustracji czy rozpaczy. „Mimochodem” dochodzimy do fundamentalnego zagadnienia ekonomiczno-polityczno-ekologicznego, przy którym z powodzeniem można stosować diagnozę Fredrica Jamesona twierdzącego, iż skłonność współczesnej kultury do form nostalgiczno-pastiszowych „jest pochodną przekształceń późnego kapitalizmu”. Jak widać, niezbyt głęboko pod warstwą ironii, gofrów i kolorowych warkoczyków kryje się przygnębienie towarzyszące uświadomieniu sobie, że „sztandarowym produktem współczesności jest niepewność”.
W kontekście „warstwowości” tej sztuki warto jeszcze zwrócić uwagę na chwiejność statusu bohaterów prac. Nie są to (tylko) osoby, czyli istoty z krwi i kości, ale (też) postaci, personifikacje, metafory, a najczęściej wszystkie przywołane „poziomy bytu” równocześnie. I tak na obrazie Fool smętna głowa, w której włosach obcesowe wróbelki moszczą sobie gniazdo, przejawia potencjał autoportretowy, stając się zarazem personifikacją lichego wczesnowiosennego trawnika, a w dodatku swoistą „alegorią” zagrożeń niesionych przez potencjalne katastrofy środowiskowe. Dopiero po złożeniu tych (i pewnie jeszcze innych) warstw znaczeniowych, powstaje zarys topografii sensu obrazów artystki. Mapa ukazującatypowe dla groteski powiązanie śmieszności z aspektami rzeczywistości, którym do wesołości bardzo daleko.
Niepostrzeżenie to, co codzienne, uwielbiane, intymne, spontanicznie emocjonalne, zyskuje w malarstwie Hanny Krzysztofiak rangę aż nazbyt poważnej opowieści o coraz częstszym odczuciu, że „świat oswojony nie składa się w oswojoną całość”. Czyli: usilnie staramy się żyć „normalnie”, ciesząc się tym, co zawsze sprawiało człowiekowi radość, jednak na każdym kroku odkrywamy, że z krzaków, serwisu informacyjnego, sejmu, dryfującej po oceanie wyspy plastiku czy raportu klimatycznego wychodzi potwór. Że wiele rzeczy, które kochamy czy lubimy może się już nie wydarzyć. I prawdopodobnie nic się na to nie poradzi. I oto normalny stan świadomości w antropocenie.
Informacje podstawowe
Artystka, autorka wystawy: Hanna Krzysztofiak
Tytuł wystawy: Cztery pory roku
Kurator, autor tekstu przewodniego: Łukasz Kropiowski
Oprawa graficzna wystawy: Patrycja Kucik
Promocja: Anna Łęgowik, Agnieszka Dela - Kropiowska
Działania edukacyjne dla grup: Józef Chyży, Patrycja Kucik
Montaż wystawy: Grzegorz Jędros
Opieka administracyjno - księgowa: Małgorzata Wasilewska, Anna Pycyk, Alicja Jonczyk-Boguta, Monika Szpila
Informacje biograficzne
Hanna Krzysztofiak (ur. 1985 w Warszawie) jest malarką, absolwentką Wydziału Grafiki Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie. W swojej twórczości łączy osobiste doświadczenia z refleksją nad współczesnością, wykorzystując groteskę, humor i estetykę kiczu do podejmowania tematów lęku, kryzysu i emocjonalnej przemiany. Sięgając po motywy z historii sztuki i kultury popularnej, przewrotnie reinterpretuje utrwalone narracje i patriarchalne wyobrażenia o władzy oraz triumfie. W 2020 roku otrzymała Nagrodę Fundacji Sztuki Polskiej ING za wystawę „Napoleonka albo śmierć” w Polana Institute podczas Warsaw Gallery Weekend. Mieszka i pracuje w Warszawie. W ostatnich latach artystka brała udział w wystawach: „W kręgu prac z kolekcji Elizy Łoś-Strychowskiej” w Wałbrzyskiej Galerii Sztuki BWA w Wałbrzychu (2026), „Obraz w ruchu” w Zachęcie – Narodowej Galerii Sztuki w Warszawie (2025), „Anatomia Humana” w Black Bird Rook w Londynie (2024) czy „Portret damy” w Polana Institute w Warszawie (2024).
Dostępność wystawy
Wystawa prezentowana jest na pierwszym piętrze Galerii Handlowej Opolanin przy pl. Teatralnym 13 w Opolu.
Wejście na wystawę prowadzi po schodach od strony bloków mieszkalnych przy pl. Teatralnym. Osoby z ograniczoną mobilnością mogą skorzystać z windy dostępnej z poziomu parteru. Wejście do windy znajduje się na zewnątrz budynku, w pobliżu głównego wejścia do tymczasowej przestrzeni Galerii Sztuki Współczesnej.
Na miejscu dostępne są toalety.
Na wystawie prezentowane są obrazy malarskie umieszczone na ścianach. Przestrzeń ekspozycyjna jest wolna od przeszkód utrudniających poruszanie się i zwiedzanie.
Przypisy do tekstu kuratorskiego
- ^ Kursywą wyróżniono autorskie komentarze Hanny Krzysztofiak.
- ^ M. Śnieciński, Humor jako element strategii artystycznej – Erwin Wurm i jego dzieła, „Dyskurs. Pismo Naukowo-Artystyczne ASP we Wrocławiu” 2015, nr 19, s. 133.
- ^A. Karalus, T. Adamczewski, Mark Fisher. Od hauntologii do estetyki zewnętrzności, [w:] M. Fisher, Dziwaczne i osobliwe, przeł. A. Karalus, T. Adamczewski, Gdańsk 2023, s. 138.
- ^Ulrich Beck, cyt. za: P. Czapliński, Resztki nowoczesności. Dwa studia o literaturze i życiu, Kraków 2011, s. 272.
- ^M. Fisher, Dziwaczne i osobliwe, przeł. A. Karalus, T. Adamczewski, Gdańsk 2023, s. 13.