• Prerafaelici grupa założona w Londynie w 1848 przez studentów. Była to grupa bardzo hermetyczna, działająca na marginesie życia estetycznego w Anglii, ale ideały tej grupy wyrażały założenia angielskiego estetyzmu. Prerafaelici głosili powrót do źródeł, uważali że sztuka była idealna do czasów przed Rafaelem, stąd nazwa. Ich styl był nieco mdły, ale nie pozbawiony uroku. Ich obrazy cechowała pewna wzniosłość oraz funkcja moralizatorska. Cechowało ich metafizyczne spojrzenie na rzeczywistość, dostrzegali egzystencji ludzkiej tajemnicę.
Burne Jones (1833-1898)
Dante Gabriel Rosetti (1828-1882)
Ford Maddox Brown (1821-1893)

• Symboliści

Odilon Redon (1840-1916)
Tajemnicze , frenetyczne, nastrojowe, pełne symbolów i metafor, zarówno graficzne jak i malarskie dzieła Redona były wydarzeniem artystycznym o dużym prekursorskim znaczeniu, łączyły bowiem bezpośrednim ogniwem sztukę Goyi z surrealizmem, którego Redon był bezpośrednim poprzednikiem, pisał przecież: „Nic w sztuce nie powstaje w wyniku działania samej woli. Wszystko powstaje przez podporządkowanie się strumieniowi nieświadomości" - „Kiedy rozum śpi budzą się upiory" Goya.

Gustav Moreau (1826-1898) - Urzeczony wschodnią fantastyka i przepychem.

Ferdinand Hodler (1853-1918) - forma czytelna, ale są to „przedstawienia zastępcze".
Arnold Böcklin (1827-1901) - malarstwo Böcklina rozwija się od niemieckiego symbolizmu, aż do włoskiej „Scuola metafisica" (De Chirico).

Felicien Rops (1833-1898) - metafizyka płci, przeświadczenie o fatalistycznej roli kobiety, co wywodzi się z modnych w drugiej połowie XIX w. tendencji, głównie mizoginicznych poglądów Schopenhauera, przejętych potem przez Nietzschego.

Aubrey Vincet Beardsley (1872-1898) - silnie rozbudował wątki fantastyczne, lubował się też w perwersyjnym erotyzmie „Toaleta Wenus". Najbardziej charakterystyczne dzieła artysty to cykl grafik - ilustracji do sztuki Oscara Wilde „Salome".

3. Między symbolizmem, ekspresjonizmem i secesją
Henri de Toulouse-Lautrec (1864-1901) - Ikonografia i atmosfera sztuki Lautreca to typowy fin de siecle, a jej geografia obraca się w granicach Montmartru. W tym szampańskim życiu nocnych lokali i kawiarni, które ukazuje Lautrec, niewiele jest jednak prawdziwej radości, dużo natomiast rysów prawie karykaturalnych przy całym miejskim kolorze, szyku i elegancji. Lautrec to ironiczny, gorzki piewca kabaretów i paryskiego półświatka, życia, cyrku i domów publicznych. Był przede wszystkim rysownikiem; lekkość, ostrość i zaczepność jego kreski stawia go w rzędzie największych wirtuozów XIX w.

4. EKSPRESJONIZM
• James Ensor (1860-1949)
Jest artystą nierównym, bardzo oryginalnym, a jego obrazy mają aurę psychiczną przywodzącą na myśl notoryczny majak senny oraz motywy meksykańskiego karnawału. Jest tam humor i groteska, ale dość makabryczne. W obrazie „Wjazd Chrystusa do Brukseli" nie wiadomo czy przedstawia zmartwychwstanie czy raczej Apokalipsę, tak jak w życiu granica ta zaciera się. Ensor nie był religijny, niekiedy deklarował się jako ateista, korzystając z tematów religijnych w sposób metaforyczny obsadzał siebie w roli zbawiciela sztuki belgijskiej i kultury popularnej. W „Wjeździe Chrystusa do Brukseli" w przebraniu Chrystusa Ensor rozdaje błogosławieństwa morzu karnawałowych twarzy przebranych w tępe maski - krzykliwej, mieszczańskiej fantasmagorii, prowadzonej przez dygnitarzy wojskowych, kościelnych i państwowych.

• Edward Munch (1863-1944, Norweg)

Artysta samotnik, krąg ikonograficzny Muncha to lęk, samotność, choroba, przeciwstawienie życia i śmierci, fatalizm płci. Schizofreniczny element jego sztuki jest czymś, co przewija się przez ekspresjonistyczne nurty malarstwa, pojawiające się w naszych czasach.

5. SECESJA
Termin secesja stosujemy do cech wizualno-formalnych, stanowiących dominantę w latach ok. 1880-1905. Cechy morfologii secesyjnej wiążą się bardzo często z dążeniami do ekspresji - ale pojęcie secesji zawiera w sobie też tendencje do estetyzacji, obce ekspresjonizmowi.
Cechy charakterystyczne secesji to: uniwersalność aspiracji, nobilitacja zdobnictwa, dekoratywność, kaligrafia linii, płaska plama, asymetria, atektoniczność, amor vacui, nowa kolorystyka, upodobanie do motywów floralnych i ornamentalnego traktowania, gloryfikacja życia i procesów organicznych, kult famme fatale - kobiety ujmowanej demonicznie, odrzucenie męskiego aktu, fantastyka, plamy barwne traktowane jak intarsja.
Krzykliwa koegzystencja kunsztownych krzywizn, brzemiennego w symbole wymyślnego ornamentu i surowych kątów prostych zadaje kłam wszelkiemu pochopnemu etykietowaniu przełomu wieków. Był to rzeczywiście fin de siècle, koniec pewnej epoki, wyczerpana i stylizowana dekadencja, ale też Art Nouveau, secesja - nastrój zaczynania od nowa i dokonująca się przemiana.

• Anglia: „Bez Anglii nie byłoby secesji!
- Modern Style
Nazwa secesja rozciągnęła się na zespół cech morfologicznych, które zaczęły się przejawiać już w latach 70. XIX w. w produkcji artystów angielskich zrzeszonych pod hasłem „Arts and Craft", pod patronatem Williama Morrisa, zaprzyjaźnionego z grupą prerafaelitów. Akcja ta miała na celu wydobycie z impasu przede wszystkim sztuki użytkowej. Odrodzenie rzemiosła artystycznego miało się stać remedium na brzydotę i tandetę ówczesnej produkcji fabrycznej.

John Ruskin (1819-1900)
Ruskin głosi „ewangelię piękna": „Sztuka nie jest czymś, na co przychodzi kolej, gdy inne potrzeby są już zaspokojone, ale jest pierwszą potrzebą istoty, która wznosi się ponad czysto zwierzęcy byt". Z Ruskinem związany był Aesthetic Movement będący reakcją na Aesthetic Discontent - estetyczne niezadowolenie - opór estetyczny. Artyści związani z tym ruchem proklamowali życie w otoczeniu piękna i głosili ideę gesamtskunstwerk.

William Morris (1834-1896)
„My Home is my castle" - dom Morrisa z pewnością można uznać za paradygmat dla jego nauki, w myśl której z pracy rzemieślnika wykwita sztuka, a praca ta już sama w sobie jest czymś więcej niż tylko podstawą dla wszelkiej sztuki. Wokół Morrisa zrzeszają się malarze, architekci, rzeźbiarze, projektanci - powstaje ruch Arts and Crafts - ruch rzemiosł i wzornictwa. Ruch ten ma stanowić alternatywę dla dynamicznie rozwijającego się przemysłu. Zdaniem angielskich estetów produkty przemysłowe są nośnikami negatywnych cech: brzydoty, bezguścia, anonimowości. Głosili powrót do rzemiosła, do ręcznej produkcji cechującej się indywidualnością.

• Szkocja - Glasgow
Charles Rennie Mackintosh (1868-1928)
Propagował sztukę nowoczesną, oszczędną, surową w formie, syntetyczną, funkcjonalną. Projektował nie tylko budynki, ale i komponował wnętrza - po najmniejszy drobiazg taki jak np. łyżeczki w zestawie stołowej czy okładki menu dla herbaciarni. Był założycielem grupy „The Four", dzięki której Glasgow stało się stolicą europejskiego modernizmu, a samego Mackintosha uznano za ojca nowoczesnego designu.

• Francja - Paryż
- Art Nouveau
Hector Guimard (1867-1942)
Metropolitain - pomalowane na zielono żeliwne łodygi, filary w kształcie tropikalnych kwiatów u wejść do paryskiego metro to kod secesji - metamorficzne formy pośrednie między architekturą a naturą, ornamenty o wartości użytkowej.

Alfons Maria Mucha (1860-1939)
Jest „nadwornym" artystą Sary Bernhardt, dla której spektakli zaprojektował większość plakatów, krystalizując własny styl. Mucha wypracował charakterystyczną manierę polegającą na łączeniu tradycyjnych (bizantyńskich czy rokokowych elementów stylowych z współczesnymi.

• Belgia - Bruksela
Victor Horta (1861-1947)
Nadał żelazu postać wysmukłą, żylastą, statycznie efektywną, stał się wynalazcą nowej sztuki: Art. Nouveau w architekturze.

• Hiszpania - Barcelona

Antoni Gaudi (1852-1926)

Antoni Gaudi: Casa Mila (fot. M. Pkojowczyk)

Antoni Gaudi: Casa Mila (fot. M. Pkojowczyk) 

Antoni Gaudi: „Z cegły i kamienia można właściwie zrobić wszystko". Architektura Gaudiego to przenikające się style i inspiracje połączone przez architekta charakterystyczną organiczną jakością, przywołującą na myśl budowę kośćca ludzkiego.
„Sagrada Familia to największe dzieło w całej twórczej architekturze ostatnich 25 lat. Spójne w kamieniu, godne duchem" - zawołał Sullivan.

• Austria - Wiedeń
- Sezession
Secesja czyli oddzielenie - manifestacja niechęci do sztuki akademickiej i konserwatywnej. W 1897 założona została Secesja Wiedeńska w skład której wchodzili:Klimt (Kokoschka, Schiele), Josef Hoffmann, Kolman Moser, Joseph Maria Olbrich, Otto Wagner, Alfons Mucha.

Gustav Klimt (1862-1918)
Propaguje zniesienie hierarchii ważności w sztuce, a więc zajmuje się grafiką i ilustracją. Jego dzieła charakteryzują się płaską plamą, brakiem perspektywy, ciasnym kadrem, dekoracyjnością. Malarstwo Klimta posiad również wymiar symboliczny.

Otto Wagner (1841-1918)
W latach 1899-1905 był członkiem Secesji Wiedeńskiej. Architekt, który zrewolucjonizował wiedeńską architekturę. Marzył o tym, aby zostać architektem Ringu Wiedeńskiego.

• Niemcy - Monachium
- Jugendstil
Franz von Stuck (1863-1928)
Jego malarstwo łączy w sobie cechy zarówno symboliczne jak i ekspresjonistyczne. Charakterystyczna a jego malarstwie jest żarząca się gama barwna współgrająca z satanistyczno-orgiastycznym erotyzmem. Franz von Stuck jest zdeklarowanym estetą - jego willa to pomnik wyrafinowania i wysublimowania.

• Stany Zjednoczone
Louis Comfort Tiffany (1848-1933)
• Polska
- Młoda Polska
Stanisław Wyspiański (1869-1097)
Witold Wojtkiewicz (1879-1909)
Jacek Malczewski (1854-1929)
Józef Mehoffer (1869-1946)